Bibliotherapie heb ik het al eerder over gehad, alleen niet onder deze term. Wel dat er enkele landen zijn waar doktoren en therapeuten boeken (ook fictie) aanraden aan patiënten en cliënten om hierin herkenbare situaties te vinden en in het hoofd van een ander te kunnen stappen om te ontspannen of te begrijpen hoe een ander het aanpakt. Toen mijn moeder overleed heb ik 2 jaar later per toeval Bruised van Tanya Boteju gevonden die ook over het verlies van ouders praatte, maar op zo’n toegankelijke en leuke (fictieve) manier, dat het voor mij een favoriet is geworden.

Toen ik ook te horen kreeg dat mijn opa dementerend was ben ik Hersenschimmen van J. Bernlef gaan lezen om hier een inkijkje in te krijgen, maar ook zou je dit boek kunnen lezen als je je bijvoorbeeld eenzaam voelt of de grip op de werkelijkheid lijkt te verliezen. Omdat ik dit boek ook heb gelezen met een persoonlijk achtergrond verhaal heb ik dit boek zo anders ervaren dan iemand anders, en dit is het mooie van boeken. Ze kunnen zo veel voor iemand betekenen, meer dan iemand ooit zal denken.

Vandaag wil ik hier meer bij stilstaan. Wat is bibliotherapie precies en wat raden zij zoal aan?

Literatuur heeft een bewezen positief effect op je gezondheid. En dat idee noem je ook wel bibliotherapie. Het is een vorm van therapie die gebruikmaakt van literatuur om persoonlijke groei, emotionele verwerking en mentale gezondheid te bevorderen. – https://www.cultureleapotheek.nl/heilzame-boekentips/

Of ze kloppen of niet, er zijn onderzoeken die zeggen dat je je al beter voelt als je elke dag zes minuten leest. Vast staat dat je door het lezen van literatuur lichter door het leven gaat. De impact van bibliotherapie wordt steeds duidelijker. – https://www.eenboekjeopendoen.nl/boekenapotheek/

Dit is kort maar krachtig wat bibliotherapie betekend. Het lezen van boeken om herkenbaarheid erin te vinden en je mentaal of fysiek beter te laten voelen. Dit hoeft dus niet altijd met waargebeurde verhalen of biografieën, maar kan juist heel goed bij fictieve verhalen.

Vroeger vond ik boeken van Carry Slee, Caja Cazemier of Anke de Vries heel interessant, niet omdat ik thuis of zelf in een moeilijke situatie zat, ik had het juist heel goed, maar ik weet nog dat ik ooit eens dacht bij mijzelf (of misschien wel zei tegen iemand) dat het juist zo belangrijk is om te weten hoe het ook bij anderen er aan toe kan gaan en hoe je hier als buitenstaander mee kan omgaan. Stel dat er een klasgenootje naar me toe zou komen met een probleem, dan had ik een beeld en had ik mogelijkheden van ingrijpen, hoe jong ik ook was. Dit was een van de redenen dat ik ook altijd toch weer naar die boeken greep, naast dat ik het leuk vond om te lezen over deze heftige onderwerpen was het interessant omdat ik er iets van mee kon nemen.

Ik denk dat ik daarom op het moment ook een lichte switch maak in mijn interesses van boeken, ik begin weer mijn liefde terug te vinden voor (jeugd)literatuur. Ook in fantasy kan je herkenbare situaties vinden, maar hier zijn ze vaak onderliggender en moeilijker eruit te pikken omdat je in een wereld zit die niet bestaat, ook heel leuk, maar mijn liefde voor boeken begon dus al bij interesse voor herkenning en informatie (hulp). – ik bedenk me nu dat het dus ook niet heel gek is dat ik nu in het onderwijs werk…

‘We moeten ook geen grote effecten verwachten; een boek is geen medicijn,’ stelt Montgomery. ‘En veel hangt van de kwaliteit van het verhaal af en of kinderen zich er goed in kunnen inleven.’ Maar boeken hebben zeker de potentie om kinderen te helpen blijkt uit zijn onderzoek. Alleen al omdat ze goed beschikbaar zijn, bijvoorbeeld in bibliotheken.

‘Ze kunnen wellicht helpen te voorkomen dat moeilijkheden uitgroeien tot grote problemen waarvoor ze in therapie moeten. Zo kunnen kinderen via boeken leren hoe ze met pesten kunnen omgaan of hoe belangrijk goed slapen is’, zegt Montgmomery. – https://www.psychologie.nl/artikel/boeken-kunnen-helen/

Aanraders

Ik vind zelf de uitgeverij Blossom Books heel leuk, want zij zijn heel selectief met wat ze uitgeven. Naast toffe fantasy geven ze ook versromannen uit en herkenbare / informatieve boeken. Iets waar je echt iets van kunt leren en waar je als jongere ook de liefde voor boeken kunt vinden. Zo las ik laatst nog Kapot van Louisa Reid (versroman over een toxic relatie), Vandaag vecht ik terug (versroman over pesten) en 67 seconden van Jayson Reynolds (een versroman over wraak), maar ook is bijvoorbeeld Alleen Thuis van Carlie van Tongeren (over thuis voor jongeren die niet meer thuis kunnen wonen) op de shortlist gekomen voor de Jonge Jury 2026 en geven ze de Hoofdzaken reeks uit, waar mensen met ervaring over bepaalde onderwerpen hierover vertellen. Natuurlijk is Blossom Books niet de enige uitgeverij die dit oppakt, alle uitgeverijen hebben hier een goed aanbod in, maar Blossom Books valt mij in dit opzicht best wel op, omdat het erg duidelijk is meteen als je het boek oppakt wat je gaat lezen. Daar waar het bij andere uitgeverijen sneller voorkomt (in mijn ogen) dat het een verhaal is met een bepaald thema erin verwerkt.

Boeken kunnen als een soort mentale spiegel werken, waarin je niet alleen jezelf tegenkomt, maar ook onverwachte nieuwe perspectieven. … Fictie en non-fictie kunnen een soort innerlijke dialoog op gang brengen. Een goed boek kan net die woorden geven aan wat je zelf nog niet kon verwoorden. Het kan troostend zijn, bevestigend, confronterend, maar ook richtinggevend. … Sommige boeken raken je op precies het juiste moment, terwijl je er een paar jaar eerder of later niets mee zou hebben. – Jim van Os https://www.psychosenet.nl/online-spreekuur/bibliotherapie/

Wat ik dus zo mooi vind aan wat Jim van Os hierboven verteld: Sommige boeken raken je op precies het juiste moment. Dit is ook de reden dat ik altijd erg voorzichtig ben met het aanraden van bijvoorbeeld Bruised, waar ik het eerder over had. Dit is een boek geweest die voor mij enorm veel heeft betekend, omdat ik op dat moment precies de aansluiting vond in het boek dat voor mij nodig was. Ik ben ook heel bang om dit boek te herlezen, omdat ik verwacht niet dezelfde impact ervan te krijgen, maar dus ook aanraden, want anderen zouden het misschien helemaal niet zo ervaren zoals ik dit deed. In dat opzicht is dat natuurlijk bij alle boeken zo, maar dit ligt op een emotioneel vlak totaal anders.

Wat ik mij ook nog heel goed kan herinneren is dat mijn moeder ook altijd naar boeken greep als zij ergens doorheen ging, bijvoorbeeld boeken over een moeilijke jeugd, fysieke pijn, boeken over kanker, boeken over de overgang. Dit waren bij lange na niet allemaal waargebeurde boeken, juist ook heel veel fictie en lichtere kost omdat dat ook zo veel indruk kan maken. Zij had in tegenstelling tot mij ook veel vaker uitgesproken emoties tijdens het lezen (hardop lachen, of huilbuien), en nu begrijp ik ook eindelijk waarom.

Andere boeken en schrijvers die ik vaak tegen kom, jou wil geven of zelf aangeraden krijg omdat ze impact op iemand hebben gemaakt zijn:

• Francine Oomen (diverse onderwerpen)
• Jij mag alles zijn – Griet op de Beeck (dingen doen waarvan je denkt dat het verwacht wordt van je)
• Caja Cazemier
• Spijt (nu in herziene versie) – Carry Slee (pesten – oh en al haar andere boeken)
• De levens van Lanya – Mirjam Oldenhave (vluchten wegens culturele verschillen tussen ouders en dochter)
• De belevenissen van een muurbloem – Steven Chbosky (een dagboek van een onzekere jongen)
• Een hart van steen – Renate Dorrestijn (trauma’s verwerken, geen familie, zwangerschap)
• Moederkruid – Carry Slee (over een onveilige jeugd)
• Maren Stoffels (vooral haar jeugdlitaratuur en oudere jeugdromans)
• Kathleen Glasgow
• Confrontaties – Simone Atangana Bekono (leven in een bubbel, zelfreflectie)
• Zondagskind – Judith Visser (autisme, anders voelen)
• De meeste mensen deugen – Rutger Bregman (hoe mensen echt zijn en hoe media dit laat zien)
• Een woord voor – Eva Meijer (angst en onrust in de samenleving door het onbekende, taalverlies)
• Malou Holhuijsen
• Neem nooit een beste vriend – Erna Sassen
• Intermezzo – Sally Roony
• Briefjes voor Pelle – Marlies Slegers (verlies ouder)
• Voor de Frans lezende onder ons: Oscar et la dame Rose – Eric-Emmanuel Schmitt (ziekte)
• En nog veel en veel meer, maar dan zijn we volgend jaar nog niet klaar!

Hoe werkt bibliotherapie?

Is het gewoon lezen en verder gaan met je leven? Najaaaa, je kan het zo aanpakken, en vooral als je vooraf niet weet dat het boek aansluit op je situatie, of als het boek je echt zo aangrijpt dat je niet kan stoppen met lezen… Maar om de therapeut uit te hangen (wat ik overigens niet ben):

• Om overweldiging te voorkomen kan je het beste in korte sessies lezen (vooral bij boeken die je zwaar vallen), van 20-30 minuten.
• Schrijf elke keer, of op bepaalde momenten op hoe het boek je laat voelen en zo nodig wat je eruit meeneemt. Hierdoor kan je makkelijker de zelfreflectie beginnen en je zelf handvatten geven.