Ik, maar misschien ook jij, word er mee plat gegooid op social media: de stappen die het nieuwe kabinet wilt nemen. En of je het er nou mee eens bent of niet, iedereen heeft er iets over te zeggen en te delen. Vooral als het ze raakt. Op social media hangt op het moment nogal een hatelijke sfeer vanwege de keuzes van het kabinet en ik wil mij nu voor één keer even mengen in de discussie over de btw verhoging van de cultuursectie, waaronder boeken. Deze vielen eerst onder het verlaagde btw tarief wat in 2019 was verhoogd van 6% naar 9%, maar nu willen ze er helemaal van af, wat betekend dat het 21% btw wordt in 2026. Update: Dit plan is gelukkig van de tafel af!
Visualiseren
Om de verhoging in perspectief te brengen:
– Je betaalde in 2017 gemiddeld €12,85 per boek (incl. 6% btw),
– in 2020 €14,93 per boek (incl. 9% btw),
– in 2023 €15,27 per boek (incl. 9% btw en minder verkochte boeken dan voorgaande jaren),
als wij gaan rekenen met de €15,27 van vorig jaar betekend het dat wij
– in 2026 €16,82 tot €18,50 gemiddeld moeten neerleggen voor een boek (incl. 21% btw en mogelijke extra verhoging).
Dit betekend dat een boek die vandaag €20,95 kost, een redelijk veel voorkomende prijs voor een hardcover, in 2026 minimaal €23,26 zal gaan kunnen kosten als de boekprijzen zelf in de tussentijd zelf al niet veranderen. Meestal hebben boeken een aantrekkelijke prijs zoals 15 euro, €17,50, rond de 20 of €25 precies. Het zal mij daarom niks verbazen als de boekprijzen tot 2026 al veranderd worden om de 21% erbij ook op zo’n soort bedrag uit te laten komen. Lees hieronder verder waarom het me nog meer niet zal verbazen.
Laat het mij visualiseren: Met €50 euro kon, kan en zal je dan dit kunnen kopen:
– 3,9 boek in 2017.
– 3,3 boek in 2020.
– 3,2 boek in 2023.
– 2,9 boek in 2026. Maar let op! Misschien zelfs wel 2,7 want:
Je kan misschien zeggen, dat valt mee. Want het ziet er nu uit als weinig verschil. Maar omdat er dan 21% van de prijs van een boek moet worden afgestaan aan de overheid houden de makers van het boek weinig over. Wat betekend dat de prijzen eigenlijk nogmeer omhoog moeten zodat schrijvers, importeurs, vervoer, centraal boekhuis, verkopers, uitgeverijen en noem maar op ook genoeg kunnen overhouden aan het verkopen van boeken. Dit houd in dat wat ik hierboven ook benoemde, het me niks zal verbazen dat er naast de btw verhoging ook de boekenprijs excl. btw omhoog zou moeten vliegen. Als al deze personen evenveel als nu willen verdienen aan een boek moeten ze 12% er nog bij doen wat betekend dat de gemiddelde prijs van een boek in 2023 €15,27 in 2026 wel €18,50 kan worden.
Ontlezing
Ik kijk vandaag vanuit alle kanten, ik zet mijn mening even opzij en duik in het boeken onderdeel van deze maatregel van het kabinet. Het is makkelijk je mening te delen en te mengen met iedereen die deze mening deelt, en daarnaast in ergere gevallen mensen op te roepen je te ontvolgen als je het niet eens bent met hun standpunten… maar ik ga me nu niet in de negativiteit mengen; ik wil het wel bespreken aan de hand van wat ik feitelijk kan vinden.
Nederland zit nu in ontlezing, de leesvaardigheid en motivatie om een boek op te pakken zijn lager dan ooit. Daarbij blijft deze lijn dalen en zetten leesfanaten zich in op social media om anderen aan het lezen te krijgen door aanraders te geven, tips of ‘aestetic’ video’s en foto’s te plaatsen om boeken aantrekkelijk te maken. Boekhandels doen hieraan mee door tafels met ’tiktok’ boeken te presenteren en soms zelf ook een account bij te houden op de media. Al dit werk, om vervolgens boeken nóg duurder te maken.
Boeken zijn nu al duur, en nu al lastig voor veel mensen hier in ons kikkerlandje om hun gezin boeken te kunnen veroorloven. Ik weet precies hoe het voelt om minder geld te hebben en zet me daarom ook graag in om tips te geven op dit gebied met berichten zoals: 6+ tips: Boeken lezen (en kopen) binnen budget. Ik kan me nog als de beste herinneren hoe groot de boosheid en angst was toen de btw verhoging van 6% naar 9% plaatsvond 5 jaar geleden. We leven er nu mee en ik hoor veel om mij heen dat ook nu mensen al vooral op de aanschaf van boeken geld besparen, maar dat betekend ook dat importeurs, uitgeverijen, verkopers en schrijvers in de prut komen te zitten als ze geen actie ondernemen. Zonder hen is er helemaal geen kans meer op lezen.
Waarom dan tóch verhogen?
Het mooie is dat het alleen te lezen is in de budgettaire bijlage van het hoofdlijnen akkoord, hierbij zie je alleen maar heel veel cijfertjes, en bij punt 55 een korte uitleg dat het afgeschaft wordt, behalve voor bioscopen. Maar geen reden.
Oké, dus dat is mij niet bekend. Maar als ze dat kunnen instellen? Dan moet er toch iets tegenover staan? Hogere lonen om nog te kunnen genieten van cultuur? Verlaging van andere kosten?
”Er zijn nu maatregelen nodig die mensen direct merken in de portemonnee, waardoor ze meer loon
naar werken krijgen.” Hierna wat tekst over dat ze (kinder-)armoede willen tegengaan en dat meer werken ook meer verdienen betekend, met aandacht op middeninkomens. Wel worden er ook bepaalde kosten verlaagd in de zorg en het onderwijs om dit toegankelijk te maken, maar vooral is dit ook gericht op de werkende mens. Ik lees alleen vrij weinig over mensen onder deze grens en verderop in het akkoord las ik dat de verhoging van het minimumloon wordt afgestreept. Daarnaast las ik dat leesbevordering een prioriteit heeft en ‘verengelsing’ teruggedrongen moet worden.
Van de beperkte kennis die het akkoord mij heeft gegeven wordt ik niet veel wijzer… Er worden heel veel punten tegengesproken op wat ze eerder beloofden, niet alleen hetgeen wat ik hier kort heb benoemd, maar onder heel veel hoofdlijnen.
Wat is het effect?
Ik weet nu dat er voor werkende mensen bepaalde kosten omlaag gaan, en bepaalde kosten niet ver boven de prijzen van andere EU landen mogen uittorenen, dat het loon wel gelijker wordt aan de hoeveelheid werk, maar dat het minimumloon blijft zoals hij nu is.
Maar cultuur (op bioscoop en dagrecreatie na) heeft geen recht meer op verlaagde btw, iets wat juist nu vooral een slecht imago al krijgt. Jeugd vind musea saai, gaat bijna niet naar theater, leest veel te weinig en zit liever de hele dag achter een scherm, zelfs tijdens het chillen met vrienden. Dus laten we de bioscopen goedkoper laten en de rest duurder maken zodat we er wat mee kunnen verdienen? Is dat de reden?
Dit wordt niet het effect wordt er voorspeld. De prijsverhoging zal leiden tot een daling in verkoop. Niet iedereen zal worden tegengehouden bij een festival of concert met een paar euro extra voor een ticket omdat het leuk en gezellig is. Tuurlijk heeft het ook een grote impact op de evenementenindustrie, want het is een forse verhoging, begrijp me niet verkeerd; maar de basiskennis heeft al een slecht imago en wordt er niet aantrekkelijker op met een paar euro meer om toegang te krijgen tot onder andere een musea, kranten, hotels en boeken. Daarnaast kunnen scholen niet meer genoeg nieuwe boeken of culturele uitjes veroorloven, wat juist de plek is voor veel jeugd om toch toegang te hebben tot dit soort dingen. Hun subsidies worden omgezet in ‘solide structurele financiering met een norm voor de hoeveelheid onderwijsgeld voor het primaire proces’. Wel met het maximeren van zeggenschap van schoolleiding en medezeggenschap van de leraar, maar hoe gaat dit precies lopen?
Toegang tot alles wat onder cultuur valt moet laagdrempelig blijven en beschikbaar voor iedereen. Wat ik tot nu toe heb gehaald uit de hoofdlijnen is dat dit niet wordt meegenomen in deze keuze. Ik zou hier een verband kunnen leggen met dat digitalisering wordt aangemoedigd, want dat is straks het enige nog waar mensen met lage inkomens toegang toe hebben, als ze nu al een tv, computer of telefoon hebben. Dit is mijn persoonlijke conclusie en niet wat het kabinet heeft gezegd.
Dit zal een grote hap uit de portemonnee van consumenten worden, maar ook veel onzekerheid voor uitgeverijen, schrijvers, artiesten en branches. Muziek en film cd, lp, dvd, usb vallen al een tijdje onder de verhoogde btw, streamen werd natuurlijk populairder, maar kijk wat hiervan het effect is. Kinderen herkennen het vaak niet eens, het ligt nog in zo weinig huizen dat de film en muziek branche hun inkomen vooral van evenementen en internet moeten halen. Alleen de ”echte fans” hebben vaak nog een aantal albums of films in huis, als die al niet zijn gekocht toen de film of het album uit kwam al die vele jaren terug.
Ik wil iedereen oproepen om je nu nog in te zetten voor het aanmoedigen van culturele activiteiten en leesbevordering. Het is nu nog een hoofdlijn en laten we met z’n allen hopen dat deze verhoging van de lijst wordt gehaald om iedereen toegang te geven tot evenementen, motiveren het huis uit te gaan om cultuur te proeven en vooral de leesbevordering en Nederlandse taalvaardigheid omhoog te krijgen.
https://petities.nl/petitions/boekenprijs-21-btw-een-waardeloos-idee?locale=nl